Hamilelerin yüzde 2’sinde gebelik diyabetinin ortaya çıkabildiğine dikkat çeken Medical Park Bahçelievler Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Emel Unutmaz, bu durumda gebelikte doğru ve bilinçli beslenmenin daha fazla önem taşıdığını belirtiyor:
Gebelik diyabetinde, günlük alınması gereken enerji dağılımı anne adayının özelliklerine göre belirlenmeli. Karbonhidratı tamamen kesmek yerine doğru adresten almalı; tam tahıl taneleri, kepekli pirinç, kepekli makarna, bulgur ve yulaf gibi. Kan şekerinin ani düşüşlerini önlemek için de posadan zengin gıdalar tercih etmeli ve ara öğünleri kesinlikle atlamamalı!
Gebeliği takip eden doktor tarafından gebeliğin 24 – 28. haftalarında yapılan şeker yüklemeleri ile hastalık tanısı konuyor. Anne karnındaki bebeğin sağlığı, annenin yeterli ve dengeli beslenmesi ile mümkün. Ancak fazla kilo alma riskine karşı kontrol de çok önemli.
KİŞİYE ÖZEL ENERJİ PLANI
Günlük alınması gereken enerjinin dağılımı önemlidir. Toplam enerjinin yüzde 15’i proteinlerden, yüzde 30’u yağlardan ve yüzde 55’i de kompleks karbonhidratlardan karşılanmalıdır. Gebelikte kişinin alması gereken enerji; yaşına, boyuna, olduğu kiloya, gebeliğin başından itibaren aldığı kiloya ve fiziksel aktivite düzeyi gibi kişi ile bağlantılı parametrelere göre hesaplanır.
İhtiyacı olan enerjiyi hangi besinlerden alacağı diyetisyen ve anne adayı ile birlikte düzenlenmelidir. Gebelik döneminde beslenme önemli olduğu kadar hassastır da. Bazı besinlere karşı iştahsızlık veya tam tersi fazla aşerme gibi konular olabilir. Bu gibi durumları diyetisyeni ile paylaşan anne adayına özel program hazırlanmalıdır.
KİLODA İPİN UCUNU KAÇIRMAYIN
Gestasyonel diyabette kilo artışı fazla olabileceği için bu riski düşünerek daha gebeliğin başından yani gestasyonel diyabeti tanısı almadan önce kontrollü gitmek gerekir. Eğer gebeliğe olması gereken kilonun üzerinde başladıysanız (BKI yani Beden Kitle İndeksi 25’in üzerinde ise) ilk 3 aylık dönemde kilo alınmaması gerekir.
|
BKI = kilo / boy(m) X boy (m) |
|
|
18,5 altı |
Zayıf |
|
18,6 – 24,9 |
Normal |
|
25,0 – 29,9 |
Şişman |
|
30 ve üzeri |
Obez |
|
Normalde de gebelikte 9 – 12 kg normal, fazla kilo ile başlandıysa 7 – 8 kg, düşük kilo ile başlandıysa 17 – 22 kg ağırlık kazanımı normaldir. |
|
|
|
KARBONHİDRATI DOĞRU ADRESTEN ALIN!
Gebelik şekerinde de normal diyabetteki gibi en önemli besin öğesi karbonhidratlı (şekerli) besinler. Ancak bu noktada şöyle bir yanlış anlaşılma da olmamalı; karbonhidratlı besinler kan şekerini yükseltir diye, gestasyonel diyabette diyetten çıkartılmaz. Yapılan çalışmalar da göstermiş ki; gebelikte yeterli protein ve yağ alınsa dahi eksik karbonhidrat bebeğin beyin gelişimi üzerinde olumsuz etkiler oluşturur.
Karbonhidratlarda önemli nokta; ne kadar karbonhidrat gerektiğinin iyi hesaplanması ve kişinin ihtiyaç duyduğu karbonhidratı günün hangi saatlerinde, ne kadar ve hangi besinlerle karşılayabileceğini öğrenmesidir. Kan şekerini hızlı yükselten basit şekerler yerine lif miktarı yüksek, kan şekerini daha yavaş yükselten, sağlığı geliştirmede daha etkin kompleks karbonhidratları seçmek faydalı olacaktır.
Kompleks karbonhidratlar; tam tahıl taneleri, kepekli pirinç, makarna, bulgur, tam buğday ekmekleri, çavdar, yulaf vb… Basit şekerler ise; çay şekeri, reçel, bal ve marmelat gibi gıdalardır. Diyet programında karbonhidrat kaynaklarını öncelikli olarak ekmek ve ekmek yerine geçenler ile meyve grubu besinler oluşturur. Bu besinler diyette kati suretle olmalı, ancak yenilecek miktar ve zamanlama çok iyi belirlenmelidir.
Gestasyonel diyabette sıkıntı her zaman kan şekerinin yükselmesi olmaz. Kan şekerinin düşmesi de yaşanır ve çok tehlikelidir. Bu nedenle doktorun ve beslenme uzmanının istediği periyotlarda kan şekeri kontrolü yapmak / yaptırmak, besin tüketim kaydı tutmak ve bu kayıtlar eşliğinde beslenme programını yenilemek gerekir. Annenin aldığı kilo, kan şekeri değerleri, yiyebildiği ve yiyemediği besinler göz önüne alınarak diyetisyen kontrolünde beslenme programı yenilenmelidir.
ARA ÖĞÜNLERİ SAKIN ATLAMAYIN!
Öğün atlamayın. Diyabette olduğu gibi gestasyonel diyabette de kan şekerinin düşmesi oldukça sıkıntılı bir durumdur. Bunu önlemenin en güzel yolu sık aralıklarla beslenmektir. Kan şekerlerinin istenilen düzeylerde tutulabilmesi için öğün sayı ve miktarları önemlidir. Ara öğünler, öğünden 2.5 – 3 saat sonra kompleks karbonhidrat içerikli olmalıdır.
KAN ŞEKERİNİ POSAYLA DÜZENLEYİN
Kan şekerini düzenlemede yardımcı besinlerin başında posa gelir. Posa, birlikte yenilen karbonhidratın kan şekerine olan etkisini azaltır. Kan şekerinin yükselme hızını yavaşlatır. Bu nedenle de tüm öğünlerimizde kalori değeri çok az olan ama vitamin, mineral ve posadan zengin olan kaynakları mutlaka soframızda olmalıdır (sebzeler). Bununla birlikte diğer karbonhidrat kaynakları da posadan zengin tercih edilmelidir. (tam buğday ekmeği, çavdar, bulgur, meyveler vb. )
DİYABETLİ HAMİLELER, 10 ALTIN KURALI UNUTMAYIN:
- Gebe kalınan kilo, hamilelik dönemi boyunca alınacak kiloyu belirler.
- Gestasyonel diyabeti (gebelikte şeker) olan kişinin beslenme programı, mutlaka beslenme uzmanı ile hazırlanmalıdır.
- Diyet; anne adayına özel hesaplanmış, onun seveceği besinlerden oluşmalı ve sosyal yaşantısına uygun olmalı.
- Öğün ve ara öğünler kaçırılmamalı
- Hangi besinler karbonhidrat içerir öğrenilmeli. Buna göre öğünde alması gereken karbonhidrat kaynağı besinleri kişi kendi seçebilmeli.
- Gebeliği izleyen doktorun önereceği ölçüde fiziksel aktivite yapılmalı
- Bol su içilmeli
- Basit şekerlerden uzak durulmalı
- Kompleks karbonhidratlara ağırlık verilmeli
- Bol posa tüketilmeli.
İŞTE BİR GÜNLÜK ÖRNEK MÖNÜ
KAHVALTI
3 DİLİM ESMER EKMEK
2 DİLİM AZ YAĞLI PEYNİR veya 1 HAŞLANMIŞ YUMURTA + 1 DİLİM AZ YAĞLI PEYNİR
MEVSİMİNE UYGUN BOL ÇİĞ SEBZE
5- 6 ADET ZEYTİN (TUZSUZ)
ŞEKERSİZ AÇIK ÇAY
ARA
1 PORSİYON MEYVE
½ KASE AZ YAĞLI YOĞURT VEYA ½ BARDAK AZ YAĞLI SÜT
ÖĞLE
1 KÂSE ÇORBA
100 – 150 GRAM ET VEYA TAVUK VEYA BALIK
SALATA (1 - 2 TATLI KAŞIĞI ZEYTİNYAĞLI)
3 DİLİM ESMER EKMEK VEYA EKMEK YERİNE GEÇENLER
ARA
1 MEYVE
1 KÂSE AZ YAĞLI YOĞURT
1 DİLİM ESMER EKMEK VEYA EKMEK YERİNE GEÇENLER
AKŞAM
1 KÂSE ÇORBA
ETSİZ SEBZE YEMEĞİ
1 KASE AZ YAĞLI YOĞURT
2 DİLİM ESMER EKMEK VEYA EKMEK YERİNE GEÇENLER
ARA
1 PORSİYON MEYVE
8-10 ADET FINDIK
ARA ( YATANA KADAR GEÇEN SÜRE FAZLA İSE )
½ KASE AZ YAĞLI YOĞURT VEYA ½ BARDAK AZ YAĞLI SÜT
1 DİLİM ESMER EKMEK VEYA 3 KAŞIK YULAF GEVREĞİ
